“Ik ben zelf ook rustig, ik praat rustig en ik bied de kinderen veel structuur en rust. Als de leerlingen in de gang lopen is het ook stil. Ik benoem die rust ook: ik was aan het woord, dus jij bent nu stil. Zoiets bouw je natuurlijk op gedurende het schooljaar. We beginnen elke schooldag met taal. De ochtend heeft ook altijd dezelfde opbouw, voor de structuur. Je leert de kinderen werken met het planbord van Veilig leren lezen en je benoemt de doelen die je stelt. Daarin moet je heel consequent zijn. Goede lesmethoden ondersteunen je daarbij. Veilig leren lezen, Estafette Nieuw en ook Taal in beeld bieden zoveel structuur dat je ook consequent kunt lesgeven. We hebben bij de keuze van onze lesmethoden ook nauwkeurig gekeken of ze goed inzetbaar zijn in een combinatiegroep.”

“Nee, dat was noodzakelijk door de leerlingaantallen. We hebben 25 leerlingen in deze combinatiegroep. Te weinig om er een volledige groep 3 en 4 mee te vullen.”

“Je bent met Veilig leren lezen dagelijks een uur lang intensief aan het lezen. Dat vraagt om effectieve leestijd. Je kunt de leerlingen in groep 3 dan twee of drie activiteiten begeleid laten doen en vervolgens een zelfstandige activiteit. Op dat moment kun je overstappen naar groep 4 voor Estafette Nieuw, dat moet je goed plannen. Het lezen van het ankerverhaal van Veilig leren lezen doe ik overigens voor de hele groep. De leerlingen van groep 4 luisteren dan ook gewoon mee. Op die manier horen ze wat het thema van de komende drie weken is en ze krijgen nog een keer de woordenschat van die kern onder de aandacht gebracht.”

“Je moet ook in de middag momenten pakken om met de kinderen te lezen. Dat is wel eens een lastig punt in een combinatiegroep: verlengde leestijd voor herhaald lezen vind je bijna niet. Als je er dan weer eens niet in slaagt om met een bepaald groepje extra te lezen, heb je weleens het gevoel dat je ze tekort doet. Drie ochtenden per week zitten de groepen overigens niet bij elkaar, op die momenten kun je echt afzonderlijk met een groep tijd aan lezen besteden.”

“Ja, de leerlingen werken in beide groepen met registratiebladen met vervolgactiviteiten voor taal en rekenen. Dat zijn extra oefeningen die de leerlingen in die week zelfstandig kunnen doen. Het is een effectieve manier van werken in een combinatiegroep en die verantwoordelijkheid kunnen kinderen ook aan.”

“Als ik instructie geef aan de ene groep, werkt de andere groep zelfstandig. Als je zelfstandig werkt en heb je een vraag? Onthoud ‘m dan of zet in het werkboek een stip bij de opdracht die je niet snapt en ga verder met de volgende. Dat is een kwestie van afspraken maken en dat vraagt in het begin wel de nodige tijd, maar daar heb je de rest van het schooljaar heel veel profijt van. Na een maand of twee hebben de kinderen het door. En natuurlijk wil er tijdens de instructie nog wel eens een leerling naar me toe komen met een vraag. Dan zeg ik: ‘Hé, er staat iemand in mijn ooghoek. Zien jullie dat?’ En dan vraag ik die leerling om even te wachten.”

“Het zelfstandig werken is in groep 3 de eerste weken eigenlijk een vorm van begeleid zelfstandig werken. Dat doe ik volgens het directe instructiemodel. Ik benoem elke stap, zoals: ‘Nu ga je naar je postvak en pak je je registratieblad en kijk je welke opdracht je moet doen’. Ook dat kost in het begin de nodige tijd, energie en geduld, maar dan heb je er het snelst rendement van. Na de zomervakantie keert groep 4 overigens ook weer redelijk ‘onzelfstandig’ terug. Ze moeten er weer aan wennen om zelfstandig opdrachten te maken. Dus de eerste weken laat ik groep 3 en 4 tegelijk zelfstandig werken om ze te leren: hoe werk ik zelfstandig? Vloeiend & vlot doe ik overigens met alle leerlingen in groep 4 samen. Anders nemen de leerlingen er toch een loopje mee als je ze dit zelfstandig laat doen.”

“In het begin zaten de leerlingen van groep 3 en 4 zelfs door elkaar in de klas. Ik dacht dat ze zo meer één groep zouden worden, maar dat leidde alleen maar af. Met het geven van instructie is dat ook lastig. Dus nu heb ik de klas in twee verschillende groepen verdeeld. In een combinatiegroep staat of valt alles met goed klassenmanagement. Je moet goed kijken naar wat je met beide groepen samen kunt doen, zoals wereldoriëntatie met Veilig de wereld in, muziek, gym en verkeer.”

“Als je de kinderen buiten ziet spelen of tijdens de gym, zie je toch wel dat ze één groep vormen. De kinderen respecteren elkaar ook, bijvoorbeeld als een kind van groep 3 iets verkeerd zegt. Elke ochtend en middag sluiten we ook samen af, dat vind ik heel belangrijk. Wat hebben we vandaag of deze week geleerd? Dat wordt dan toch weer even benoemd door de leerlingen zelf. Ook het nakijken van een les of opdracht gebeurt zoveel mogelijk gezamenlijk. Je vat even samen wat er geleerd is en daar steken ze altijd weer iets van op. Ik vind het belangrijk dat ze even nadenken over wat ze hebben gedaan.”

“Het is organisatorisch niet haalbaar om kinderen uit groep 4 kinderen van groep 3 te laten begeleiden tijdens het lezen. Als de ene groep zelfstandig werkt, krijgt de andere groep instructie. Binnen de eigen groep heb ik wel taken verdeeld voor leerlingen. Je laat bijvoorbeeld de betere leerling aan de zwakkere leerling iets uitleggen. Dat is ook een stimulans voor de betere leerling: kan ik het uitleggen, snap ik het zelf wel? Je laat zo’n leerling toch weer eens verwoorden wat hij heeft geleerd.”

“Estafette Nieuw heeft genoeg materialen te bieden, dus het is niet nodig om het materiaal van Veilig leren lezen te gebruiken voor groep 4. Andersom geldt overigens hetzelfde.”

Er was op onze school eigenlijk geen methode voor voorgezet technisch lezen. De leesresultaten waren dan ook aan de lage kant. We waren op zoek naar een differentiatiemethode die aansloot bij het nieuwe AVI-systeem. Een methode die leesinstructie voor zwakkere lezers mogelijk maakt en waarbij leesplezier en leesbeleving net zo belangrijk zijn als leestechniek. De methode moest ook leesonderhoud voor de betere lezers geven en instructie voor de basisgroep. En we wilden graag een doorgaande lijn van de methode Veilig leren lezen. Zodoende kwamen we uit bij Estafette Nieuw, waarbij we hebben gekozen voor het convergente model. Dat sluit het beste aan bij onze leerlingensamenstelling en schoolvisie.”

“Schooladviesdienst CED heeft ons in dat keuzetraject goed begeleid, ook met de implementatie van de methode. We zijn ook begeleid in het didactisch handelen met Estafette Nieuw. Ze lieten ons zien welke materialen je op welk moment inzet en voor welke leerlingen. Het was ook goed dat het CED na verloop van tijd weer even kwam kijken hoe het ging. Je bent als leerkracht toch al gauw geneigd een eigen draai te geven aan het werken met de methode. Dan is het goed dat iemand je er even op wijst waar je iets laat liggen. Doe ik het nog wel zoals het bedoeld is? We hebben bijvoorbeeld ook bijeenkomsten gehad voor het werken met ‘wacht-hint-prijs’ en ‘voor-koor-zelf’."

“Ja, met Estafette Nieuw gingen de kinderen direct makkelijk aan de slag. Het zijn ook aansprekende boekjes die de kinderen zelf mogen lezen. De leerlingen gingen lezen weer leuk vinden!”

“De leerlingen zien in de tekst of het verhaal dat ze gaan lezen direct terug wat ze geleerd hebben in de les, dus welke leesmoeilijkheid of leestechniek aan bod is gekomen. En ze vinden leesplezier in de opdrachten. Ze mogen daarnaast ook lezen wat ze willen lezen, eigen boeken dus! In hun leesdossier houden de kinderen bij wat ze hebben gelezen. Een sterk onderdeel van de methode vind ik ook Vloeiend & vlot. Automatisering is heel belangrijk, óók in de bovenbouw. Ook de toepassingslessen zetten we in voor groep 4 t/m 8. In groep 5-6 hebben we ze iets ingekort, omdat we het anders niet redden. Maar de 32 lesweken maken de methode overigens flexibel genoeg inzetbaar.”

“Ja, ik zie de Toetssite als een goede ondersteuning en je krijgt goede adviezen, maar ik kijk uiteraard ook zelf inhoudelijk naar de resultaten. Die leesresultaten zijn aanmerkelijk verbeterd. De leerkrachten zijn ook meegegroeid. We zijn bewuster geworden van hoe je leert lezen en we zorgen ervoor dat we de juiste materialen op de juiste momenten inzetten. We volgen de hele Cito-procedure in het kader van opbrengstgericht en datagestuurd onderwijs. We voeren hier ook veel meer onderling overleg over. Met AVI en DMT krijg je het meest zuivere beeld op lees- en tekstniveau. Hier maak je dan een vervolgplan op voor de groep en als het nodig is voor individuele leerlingen.”

“De Leerkrachtassistent gebruik ik tijdens de instructie en bij Veilig leren lezen ook bij de verlengde instructie en bij het letters flitsen en de letterlijn. Bij Estafette Nieuw kun je goed het werkboek laten zien en ik werk met het automatiseringsgedeelte, zoals Vloeiend & vlot en woordjes flitsen.”

“De overgang van groep 3 naar 4 en van Veilig leren lezen naar Estafette Nieuw verloopt goed. Je ziet wel dat kinderen na de zomervakantie weer flink moeten werken om hun niveau te behouden. Ik geef nu sommige kinderen ook wel een pakket leuke vakantieboeken mee naar huis. Boeken die ze zelf uit mogen zoeken en die ze ook leuk vinden om te lezen. Dat had wel effect, het leesniveau hebben de kinderen weer sneller opgepikt.”

“Ze halen in groep 3 niet allemaal E3. Wij voeren een zorgvuldig overgangsbeleid van groep 3 naar 4. Enkele leerlingen die het einddoel E3 niet behalen, gaan intensief werken met Aanpak 1 M4 of E3 van Estafette. Incidenteel kiezen we ervoor om een leerling nogmaals groep 3 te laten doorlopen met een aangepast aanbod van Veilig leren lezen. En in groep 1 en 2 werken we inmiddels ook aan de tussendoelen beginnende geletterdheid met veel aandacht voor interactief voorlezen, fonemisch bewustzijn en letterherkenning.”

“Kinderen accepteren dat van elkaar. Er is geen strijd op welk niveau iemand leest. We houden de leerlingen ook voor dat ze moeten werken op het niveau dat zij aan kunnen. Kinderen die moeite hebben met lezen, lezen niet graag. Dus als ze een stapje terug mogen doen, dan vinden ze dat vaak prima.”

“Je moet je eigen organisatie goed op orde houden. Sleutelbegrippen zijn: structuur bieden en consequent zijn. Als je in een combinatiegroep begint, neem dan de tijd om terug te kijken naar wat goed ging en waar je kunt uitbouwen. Probeer vooral niet alles in één keer te doen.”